Fusieplan zakt weg in juridisch moeras

De provincie Noord-Holland heeft bureau Berenschot ingeschakeld om het herindelingsadvies te schrijven dat eigenlijk drie maanden na afloop van het open overleg klaar had moeten liggen. Het open overleg eindigde in juli en in november 2017 had het dus klaar moeten zijn, conform de wet ARHI. We leven nu in februari 2018 en Berenschot probeert binnenkort aan tafel te komen met lokale politici in de verschillende dorpen om het alsnog te proberen.

Het is de vraag of de duurbetaalde adviseurs erg welkom zullen zijn. Larens Behoud heeft een woedend persbericht geschreven en het CDA in Wijdemeren reageert ‘verbijsterd’ te zijn. In Laren en Eemnes hebben de raden moties aangenomen die stellen dat de gemeenten nu de juridische weg moeten gaan bewandelen. Desgevraagd geeft Rob Bruintjes van Democratisch Alternatief Blaricum aan volgende week naar buiten te komen met de eerste stap in zijn zaak in Europa.

Noord-Holland lijkt zich geen enkele zorgen te maken. Niet over de kosten van de ontvlechting van de BEL Combinatie, die op kunnen lopen tot tientallen miljoenen. Het laconieke antwoord: Eemnes kan toch gewoon klant worden bij Huizen? Dan kost het niets. Alsof er ook maar iemand in Eemnes graag wil helpen de fusie mogelijk te maken.

De gedeputeerde heeft blijkbaar ook geen zorgen over het feit dat hij zelf niemand kan sturen om de BEL Combinatie te ontmantelen, maar daarvoor afhankelijk is van de provincie Utrecht. Dinsdag stelde burgemeester Rinske Kruisinga in de raad van Laren: ‘Kennelijk heeft Noord-Holland hierover geen goed overleg gevoerd met de provincie Utrecht.’

Tenslotte lijkt GS Noord-Holland zich nog minder zorgen te maken over juridische acties. Anders is niet te verklaren waarom er met geen woord over gerept wordt in het blog van de gedeputeerde, noch in de brief die de gedeputeerde afgelopen week naar de gemeenten stuurde.

Toch heeft de provincie zich diep in de nesten gewerkt. Kern van het probleem is dat ze zich niet aan de wettelijke termijn hebben gehouden. Uiterlijk drie maanden na afloop van het open overleg, hoort er een advies naar de minister te gaan en naar de gemeenten, die het ter inzage leggen voor zienswijzen. Voor die termijnen in de wet ARHI (Algemene Regels Herindeling) was een goede reden, valt te lezen in de memorie van toelichting: “Een advies van een provinciebestuur heeft een zodanig gewicht dat voorschriften voor een zorgvuldige voorbereiding gewenst zijn. Dat schept duidelijkheid voor alle betrokkenen. In de onzekere situatie waarin gemeenten komen te verkeren dient in ieder geval duidelijkheid te zijn over de te volgen procedure.” En: “Gedurende dit proces bestaat een voortdurende onzekerheid bij gemeenten en burgers omdat bij iedere fase de voorstellen gewijzigd kunnen worden.”

Toen de aangepaste ARHI-wet behandeld werd in Den Haag leek het de fractie van het CDA, nooit voorstander van opgelegde herindelingen zonder draagvlak, een goed idee de termijnen van een sanctie te voorzien. Maar, schreef de minister: “Naar mijn mening geldt nog steeds de destijds [in 1993, NR] getrokken conclusie dat het verbinden van juridische sancties aan het overschrijden van de termijnen niet goed denkbaar is. Het moeten beëindigen van de (verdere) herindelingsprocedure zou onwenselijk zijn.”

Daarom voelt Haarlem geen nattigheid. Er staan geen sancties op de overschrijding en een telefoontje naar het ministerie leerde dat het prima kon, op deze manier. Haastige spoed is toch zelden goed?

Het blijkt een belangrijke inschattingsfout. Het gevolg is namelijk dat er geen beroep of bezwaar mogelijk is. Het eenzijdig verlengen van die wettelijke termijn is geen besluit genomen in de zin van de Algemene Wet Bestuursrecht. Dat zette de provincie keurig op papier na vragen van de gemeente Laren.

Wat als je het niet eens bent met die verlenging? Dan kun je niets doen, betoogde ook Mr. Verheyden in de raadsvergadering van Laren. De Nederlandse rechter vragen of die er zich mee wil bemoeien; ‘het gaat niet gebeuren.’ Verheyden weet waarover hij spreekt. Er is geen enkel vonnis van een rechter die zich mengt in een herindelingsdiscussie. Daarvoor is de politieke arena. De wet ARHI regelt op een nauwgezette manier de waarborgen voor inspraak, hoor en wederhoor; en voor de rest wenst de rechterlijke macht de democratie veel plezier ermee. De rechter moet onafhankelijk zijn van de politiek, omgekeerd moet de rechtspraak zich niet met de inhoud van nieuwe wetten willen bemoeien. Juridisch advies is nodig, maar dat komt van de afdeling Advies van de Raad van State.

Het gevolg is, dat er nu “geen daadwerkelijk rechtsmiddel” openstaat, hetgeen toch echt een vereiste is in de rechtsstaat. De wetgever mag op zichzelf regelen: je kunt niet naar de rechter, want je hebt inspraak en dat zit zus en zo in elkaar. Maar als de overheid zich niet aan de bepalingen in de betreffende wet houdt? Als de “onzekere situatie” voor gemeenten aanhoudt, en van een “zorgvuldige voorbereiding” dus geen enkele sprake is? Dan moet je met die misstand naar de rechter kunnen stappen. Dat staat klip en klaar in het EVRM en in het Europese Handvest voor de lokale autonomie. Wordt dit niet gehonoreerd in het eigen land, dan kun je ermee naar het Europese Hof of de Europese Commissie, en desnoods allebei.

Dat gaat natuurlijk enige jaren in beslag nemen. Al die tijd is elke voorbereidende stap voor een uitstelwet (die de herindeling regelt en de plaatselijke verkiezingen uitstelt) niet goed mogelijk. Dat zou immers een schending van de scheiding der machten inhouden. Als je besluiten neemt die in zaken waar de rechter nog wat van moet vinden, lap je de beginselen van de rechtsstaat wel erg opzichtig aan je laars.

Dus is het een vrij moeilijke vraag waar Berenschot een antwoord op moet zien te vinden: welke fusiedatum moet er in het herindelingsadvies komen? 1 januari 2023, zoals Deloitte eerder adviseerde? Dan lopen de procedures nog. Later, bijvoorbeeld 2024 of 2025? Dan regeer je wel erg ver over je graf heen. Provinciale Staten worden na de verkiezingen van maart 2019 vervangen, net als de Eerste Kamer. In maart 2021 zijn er verkiezingen voor de Tweede Kamer en in 2022 stemt Nederland opnieuw voor gemeenteraden.

Dus Berenschot, welke datum? Omdat deze vraag nauwelijks te beantwoorden lijkt, is het echt het verstandigste als deze ARHI-procedure beëindigd wordt. De provincie heeft wel spierballen laten zien, iedereen tegen zich in het harnas gejaagd; maar heeft verzuimd het huiswerk op tijd in te leveren, na al achterwege te hebben gelaten om motivaties te schrijven en gemeentelijke alternatieven zorgvuldig af te wegen.

Dat maakt het onmogelijk de vastgelopen kar uit de blubber te trekken, zelfs niet als je honderden euro’s per uur vraagt.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s